ભીમદેવ બીજાના વિશ્વ સં. ૧૨૬૩ના તામ્રપત્રમાં મળતા કેટલાક શબ્દો પર નોંધ
By Harivallabh Chunilal Bhayani
Summary
આ PDFમાં લિપિગત્ અભ્યાસ અને જૈન સંસ્કૃત ભાષાના શબ્દ અને શબ્દરૂપોની વિસંગ્રહિત વિશ્લેષણ આપવામાં આવી છે. ચૌલુક્ય ભીમદેવ બીજાના ૧૨૬૩ વિશ્વ સંના તામ્રપત્રમાં લદાયેલા પ્રાચીન શબ્દો અને માપનમાપદંડોની ચર્ચા છે. અહીં પૂરાણાત્મક ભૌતિક માપ દાનભૂમિના માપ માટે પ્રયોગમાં લેવાતા પાયલાં અને વિંશોપક જેવા એકમોની વિસ્તૃત માહિતી આપવામાં આવી છે કે જેના દ્વારા માપન પદ્ધતિઓ અને સમયકાળનો અભ્યાસ થાય છે. સાથે જ "ત્રિવહ" જેવા શબ્દોની ઉચ્ચારણ અને વયુત્પત્તિ પર વિશ્લેષણ છે, જેમાં પ્રાચીન ભાષાત્મક રૂપાંતર તથા આધુનિક ગુજરાતી ભાષાના સંબંધો દર્શાવાયા છે. મુદ્રા "વિંશોપક" નું અર્થ અને તેનો મામલાઓની દ્રષ્ટિએ эксплуатации થતું વર્ણન, તથા વ્યક્તિ અને સ્થાન નામોની વ્યાખ્યા આપવામાં આવી છે. આ કેટલીય વ્યાકરણ અને શબ્દવિજ્ઞાનની બાબતો સાથે મધ્યકાલીન ગુજરાતી માટે આ શબ્દો અને નામોની મૂળભૂત સમજ આપવામાં આવી છે. વિદ્વાન હરિવલ્લભ ભાયાણી અને અન્ય નિષ્ણાતોના અભ્યાસોને આધારભૂત રાખીને આ લેખ એLexicographical Studies in Jain Sanskritવિષયક વિસ્તૃત અંશ છે, જે જૈન સંસ્કૃત ભાષા અને સાહિત્યના અનુલેખન માટે મહત્વનું નિવેદન છે. આ બધા તથ્ય અને ભાષાશાસ્ત્રીય વ્યવ રમણીય રીતે રજૂ કર્યાં છે, જે પ્રાચીન ભારતીય ભાષા- સાહિત્યમાં જૈન કલ્ચરને સમજવા માટે આવશ્યક છે.
Conclusion
જૈન પુરાણો ભારતીય સાહિત્યનું એક મહત્વપૂર્ણ અને વિશિષ્ટ અંગ છે, જે પ્રાખ્યાત હિંદુ પુરાણોથી પ્રેરિત હોવા છતાં પોતાનું સ્વતંત્ર દાર્શનિક અને સ.Sequence તેમ જ સાંસ્કૃતિક મૂલ્ય ધરાવે છે. જૈન પુરાણોની રચના મુખ્યત્વે પ્રાકૃત અને અપભ્રંશમાં થઈ છે, પણ સંસ્કૃતમાં પણ તેની ઉપલબ્ધતા દર્શાવવામાં આવી છે. વિદ્વાને આ યુગને અપભ્રંશના સુવર્ણકાળ કહી ઓળખ્યું છે. જૈન સાહિત્યને બે પ્રકારમાં વિભાજીત કરાયું છે - મુક્તક સાહિત્ય, જે તત્ત્વજ્ઞાન, બ્રાહ્મણવાદ વિરુદ્ધનું સાહિત્ય છે, અને પ્રબંધ સાહિત્ય, જેમાં પુરાણ, મહાપુરાણ અને ચરિત શામિલ છે. મહાપુરાણ ના વ્યાખ્યામાં તે "પ્રાચીન વાર્તાઓનું વર્ણન" અને મહાન પુરુષોની વાતો તરીકે સમજાવ્યા છે. તેથી, જૈન પુરાણોએ જવામાન ધાર્મિક, દાર્શનિક અને ઐતિહાસિક પરંપરાને રજૂઆત સાથે જૈન સમાજ અને તેની સંસ્કૃતિનું વ્યાપક પ્રતિબિંબ પૂરું પાડ્યું છે. જેમ હિંદુ પુરાણોએ ભારતીય જનજીવન પર પ્રગાઢ અસર કરી છે, તેમ જૈન પુરાણો પણ પ્રાચીન ભારતીય સંસ્કૃતિના વિવિધ પાસાંઓ પર મહત્વપૂર્ણ પ્રકાશ પાડે છે.