જૈન સંપ્રદાયમાં "સ્તવન"નું માહાત્મ્ય
By Bhagwan S. Choudhary
Summary
ભગવાન એસ. ચૌધરી આ લેખમાં જૈન સંપ્રદાયમાં સ્તવન અથવા સ્તુતિ સંગીતના મહાત્મ્યનું ચિત્રણ કરે છે. તેઓ કહે છે કે ભારતીય સાંસ્કૃતિક પરંપરાને જીવંત રાખનાર પરિબળોમાં ધર્મ મહત્વનું છે અને જૈન ભક્તિસાહિત્યમાં સ્તવન, આરતી, પૂજા, દુહા વગેરે વિવિધ સ્વરૂપોની રચના થઈ છે. લેખમાં પ્રભુભક્તિ માટે રચાયેલ स्तવનોના ઉદ્ગમ, વિકાસ અને પ્રકારોની ચર્ચા છે. ચૌધરી જણાવે છે કે મધ્યકાળમાં વિક્રમ સંવતના 15મીથી 18મી શતાબ્દી સુધી અનેક જૈન સાધુ કવિઓએ ચોવીસી (24 તીર્થંકરોના સ્તવન) અને અન્ય ભક્તિરસી રચનાઓ રચી. તેઓ જીતેન્દ્ર, લાવણ્યસમય, યશોવિજય, પદ્મવિજય વગેરે કવિઓનું ઉદાહરણ આપે છે. લેખમાં તીર્થંકરો અને દેવદેવીઓની ભક્તિની તુલના કરી પ્રભુભક્તિના દર્શનાત્મક અને આધ્યાત્મિક મહત્ત્વનું વિશ્લેષણ છે. ચૌધરી કહે છે કે સ્તવન માત્ર કાવ્ય શાસ્ત્ર નથી; તે આત્મનિવેદન, પ્રાર્થના, વિનય અને મુક્તિ માટે આરાધના છે. લેખ અંતે સૂચવે છે કે આ સ્તવનોમાં કવિઓ વિવિધ તત્વજ્ઞાનિક સૂક્ષ્મતાઓનો પણ સંદેશ સમાવી દે છે.
Conclusion
જૈન સંપ્રદાયના સ્તવનો ભક્તિ અને તત્વજ્ઞાનનું અદ્વિતીય સંકલન છે. તેઓ શ્રદ્ધાળુઓને પ્રભુ પ્રત્યે પ્રીતિ અને નિર્મળ જીવન તરફ પ્રેરિત કરે છે અને ગુજરાતી ભાષામાં આ સાહિત્ય સમૃદ્ધ પરંપરાનો ખુલાસો કરે છે.